Słownik


Poniższy słownik to największy słownik języka, jakim na co dzień posługiwali się Bydgoszczanie. Powstał przy współudziale wielu mieszkańców, a proces jego tworzenia był śledzony przez ponad tysiąc dwieście osób, co czyni go owocem jednej z największych tego rodzaju inicjatyw. Niezależnie od tego czy językoznawcy uznają naszą mowę za gwarę czy też nie: ajnfach tak się w Bydgoszczy mówiło i tak mówi się do dzisiaj!

 

A

  • abtrimo - w diabły, won, pójść sobie; z niemieckiego ab trimo
    „A idź ty abtrimo!” 
  • ady - przecież
    „Ady jutro wolne, co ja budzik mam ustawiać.” 
  • ajnfach - po prostu. Z niemieckiego "einfach" - po prostu.
    „Spakował klamoty i wyjechał do Ameryki, ajnfach, wyobrażasz to sobie?”
  • aksa – ośka; z niemieckiego Achse - oś
    „Balanks jest fucz i cylinder wyhaczył się z aksy”
  • akuratnie - w sam raz
    „Te buksy akuratnie na ciebie pasują”
  • alehand - niesamowite, niemożliwe; także jako okrzyk "to jest alehand!" - "to niemożliwe! coś podobnego!"
  • Amendeus - dół, chandra, deprecha.
    „Stracił wszelkie zainteresowania, ciągle tylko śpi, kompletny amendeus”
  • Antek – ktoś spoza Bydgoszczy
    „Ten Kowalski spod siódemki to Antek jakiś, kłóci się ze mną, że badejki to jakieś kąpielówki.”
  • antrag - wniosek o wpisanie na folkslistę
  • antrejka - sień; przedpokój. Z niemieckiego "Entree" czyli sień.
    „- gdzieś postawił ryczkę?
    - w antrejce stoi”
  • atlejta – porządny gość, równiacha, ktoś na kim można polegać
    „z tego Tomka to fest atlejta, nie dam na niego nic złego powiedzieć;
  • aufgus - wywar z kawy lub herbaty; z niemieckiego Aufguss
    „aleś zmarzł, aufgus Ci zrobię”

    B

  • badejki / badeje - kąpielówki; z niemieckiego "baden" - kąpać się.
    „Badejki ubrane, teraz hop do Brdy!”
  • bajzel – bałagan
    „Weź ogarnij ten bajzel, syf tu niemiłosierny”
  • bamber – chłop, wieśniak, prostak
  • bamberka – chłopka, wieśniaczka, prostaczka
  • bambetle – pościel
    „Wstałeś już godzinę temu, a bambetle jak leżały na środku tak leżą”
  • bambosze – papcie
    „Ubieraj bambosze bo ci szpyty zmarzną”
  • bambrejewo – wieś, wiocha. Od niemieckiego miasta Bamberg
    „spójrz no ino jakie bambrejewo, same chaty zabite dechami”
  • bana - kolej, z niemieckiego "Bahn" – kolej
    „jechaliśmy wczoraj baną do Krzyżaków”
  • baniarz - pracownik kolei
    „Adam na kolei pracuje, baniarzem jest”
  • barachło – bałagan
    „To już nawet bajzel nie jest, to istne barachło!”
  • barchan – flanela
    „No nie pamiętasz go? Ten langus w barchanie”
  • bejma - pieniądze (dialekt wielkopolski)
    „Dopiero połowa miesiąca, a bejma na wykończeniu”
  • bety – pościel, piżama
    „ogarnij te bety bo się walają po całej sztubie”
  • bieda się hejbła - nieoczekiwany, duży wydatek; stosowane w zasadzie tylko w stosunku do "lajsnięcia" sobie czegoś, czyli zakupienia czegoś ku uciesze i przyjemności, bądź dla własnej satysfakcji i wygody; ponadprogramowy wydatek.
    „ - szokolada za dychę?
    - tak wyszło
    - bieda się hejbła..”
  • bimba / bimbaj – tramwaj
    „Bimba znów na dworzec jeździ!”
  • binda - opaska, podpaska
  • blały – wagary; czasownik: blałować
    „- co dziś w szkole, synek?
    - nie byłem
    - ładnie tak na blały sobie chodzić?”
  • blaza – balon, pęcherz
    „Zara mi blaza pęknie, gdzie tu jakaś toaleta?”
  • blazować - świecić (oczami)
    "znowu mnie nauczyciel wzywał i musiałam za ciebie blazować!"
  • blirwa – kobieta lekkich obyczajów, prostytutka
  • bloklajter - blokowy funkcjonariusz NSDAP
  • blutka – salceson
  • błotko - stawek
  • bombka – porcja wódki
    „No daj spokój, jaki znowu ochlapus, tylko trzy bombki strzeliłem...”
  • bombonsy / bonbony – cukierki
  • bonekafe/bonkawa/bunkawa – dobra, porządna kawa
  • bonesupe- zupa fasolowa
  • bormaszyna – wiertarka
    „Sąsiad całą niedzielę bormaszyną rzęził, w łeb szło dostać”
  • bose antki – ludzie spoza Bydgoszczy
  • brandka - okowita, denaturat
  • bratnik - piekarnik, z niemieckiego "braten" - piec, opiekać.
    „niby bratnik to bratnik, ale Jończyńska miała taki alehand, że wszystko z niego smakowało wyśmienicie”
  • bratwurst - pieczona kiełbasa
  • brawędzić – marudzić
    „nie brawędź tyle to szybciej wyzdrowiejesz”
  • budziak - szopka
  • buksy – spodnie
    „lajsnąłem sobie nowe buksy na lato, bo stare już przykrótkie były”
  • bumblować/bomblować - bawić się, w sensie obijać albo włóczyć,
  • bumelcug – powolny pociąg
    „Słuchaj ino, mieliśmy być popołudniu w Gdańsku, ale taki bumelcug nam się trafił, że byliśmy dopiero pod wieczór!”
  • burdel – bałagan
    „Barachło jakie miałeś tydzień temu to pikuś, teraz to dopiero masz burdel”
  • burg - zamek
  • buszować - przeglądać albo siedzieć do późna
    " co Ty mi w szafie buszujesz?!" lub "do której wczoraj buszowałeś?"
  • być na fleku – czuć się dobrze
  • byrgus - Polak przyjęty do III grupy narodowościowej
  • bździągwy - małe owoce, "niedorobione".
    "Aleś bźdźiągwy na rynku kupił!"; używane także jak określenie niegrzecznych, małych dziewuch. „Co za przemądrzała bździągwa!”

    C

  • centrofuga - do oddzielania mleka i śmietany
  • cetelek - świstek papieru, z niemieckiego "Zettel"
    „- co tam masz w kieszeni?
    - a tam, cetelki jakieś”
  • chęchy - zaniedbany teren
    „ale chęchy na tym bambrejewie, normalnie szkoda patrzeć”
  • chichrać się - śmiać się
    „młoda jest bardzo wesoła, ciągle się chichra”
  • chląchać - smarkać
  • churchlać/churchać/charcholić – mieć kaszel
    „furt churchlasz, idź do doktóra”
  • ciepłe strony – inne części kraju
  • co tu dają?- co można tu kupić?
  • cukrówka - buraki cukrowe
  • cwyter - sweter
  • cwyterek – sweterek
    „ale zimno, ubiorę cwyterek co na gwiazdkę dostałem”
  • cygarety - papierosy

    D

  • deka – koc
    „nakryj się deką bo się zaprawisz”
  • dekiel – przykrywka, wieko; głowa
    "weź się walnij w dekiel z tymi swoimi pomysłami"
  • diacheł – diabeł
  • direkt – prosto
  • dokart - dwukołowy pojazd konny
  • doktór - doktor, lekarz
    „coś na fleku nie jestem, do doktóra pójdę”
  • dostać fymla - zgłupieć
    „ - Waldek chce swój warsztat otworzyć
    - No chyba fymla dostał, on nawet maski z auta zdjąć nie umie” 
  • dostać szplina - zdenerwować się
    „Jak mu powiedziałem o włamaniu to szplina dostał i zaczął rzucać tym co miał pod ręką”
  • drabka - drabina
  • drachel – parasol albo latawiec
    „Jak byliśmy młodzi to się drachle puszczało...”
  • drykować się – obijać, nicnierobić, uchylać od robienia czegoś
  • dukane kartofle - puree ziemniaczane
    „dziś na obiad dukane kartofle”
  • durch - ciągle, zawsze
  • durszlak - cedzak
  • dycht – całkiem
    „- jak się dziś czujesz?
    - dycht dobrze”
  • dychtowny- szczelny 
  • dyndać – wisieć
    „-Co tam tak dynda na wietrze?
    -Dzwoneczki, pamiątka znad morza.”
  • dynks – coś co ciężko nazwać
    „ - weź mi podaj.. no tego no.. takiego.. to tam..
    - co?
    - no tego dynksa no!”
  • dyskana - bańka, konew na mleko
  • dryndnąć – zadzwonić
    „dryndnij wieczorem to się jakoś spikniemy wtedy”

    E

  • Erbnąć - (1) odziedziczyć, dostać w spadku; z niemieckiego "erben" - dziedziczyć. W tym znaczeniu stosowane na śląsku i przez niektórych bydgoszczan, ale..(2) ... ale w dialekcie wielkopolskim, do którego należy bydgoska gwara, erbnąć zazwyczaj znaczyło ukraść.

    F

  • fach w ręce- zawód
    „W końcu wziął się za siebie. Znalazł mieszkanie i ma jakiś fach w ręce.”
  • fafluniec – paproch; ktoś kto się brudzi przy jedzeniu
  • „wytrzyj brodę fafluńcu, bo widzę co jadłeś na obiad”
  • fafluńce – paprochy
    „weź, w mojej kawie jakieś fafluńce pływają”
  • fajrabent – czas wolny, fajrant
  • fana – chorągiew, sztandar
  • farfocle – paprochy
    „no jak ty wyglądasz, weź strzepnij te farfocle, na przyjęcie idziesz i nie możesz jak glajda wyglądać.”
  • fąfel - kapki pod nosem
  • fereta - łachmany, stare zniszczony ciuchy
    „weź sobie kup nowe ubrania, a nie w tych feretach biegasz” 
  • fertyś – gotowy; z niem. fertig - gotowy
    „No pospiesz się, bo będziemy spóźnieni. Już? Fertyś?”
  • fest – porządnie, mocno; z niem. fest – mocno
    „Chwyć wyro z drugiej strony, ale tak fest, to przeniesiemy ją do drugiego pokoju”
  • feste chłop - postawny mężczyzna
  • fidrygołki - małe rzeczy, np; kolczyki, cekiny, frędzle
    „schów te fidrygołki w jedno miejsce bo pogubisz.” 
  • findzle – placki ziemniaczane
    „Babcia zrobiła dziś na obiad findzle.”
  • firtel / fyrtel – określony teren, miejsce, zakamarek; z niemieckiego Viertel – rejon, okręg
    - gdzie mieszkasz?
    - w południowym firtlu Szwederka”
  • fizmatenta – bibeloty, drobiazgi
    "Fizmatenta się w szkatułce trzyma a nie w całej sztubie!”
  • flama – kochanka
    „No i jej podejrzenia były prawdziwe, miał jakąś flamę na boku..” 
  • fleja – brudas, ktoś kto się łatwo brudzi; ktoś nieschludny
    „Straszna z ciebie fleja. Spróbuj choć raz zjeść i się przy tym nie ubrudzić.”
  • fliger - samolot; z niem. fliegen
  • flukać - cycać, ssać, np. cukierki
    „Flukaj te bonbony trochu ciszej, bo krzyżówkę robię.” 
  • frajcajt – czas wolny
    „W końcu jakiś frajcajt, dawno nie miałem chwili, żeby odpocząć i poczytać.”
  • frajda - radocha, czerpanie z czegoś przyjemność, cieszyć się. Z niemieckiego "freuen (sich)" - cieszyć (się)
  • framuga- wnęka w piecu z drzwiczkami, ościeżnica
  • frechowny - pyskaty, bezczelny
    „nie pyskuj gówniarzu, nie bądź taki frechowny”
  • funda - płacenie za kogoś
  • fundnąć - zapłacić za kogoś
  • funsztyk - ciężarek do wagi
  • furt – ciągle
  • fuszer- zły pracownik
  • fuszerka – źle wykonana praca
    „tynk odpadł po dwóch miesiącach, kompletna fuszerka”
  • futer – pasza
  • futrować - karmić zwierzęta
    „nafutrowałeś już kejtra? Bo szczekać zacznie.”
  • futryna - ościeżnica
  • fuzle - strzępy lub "skulczenie" materiału
    „lajsnąłem sobie nowy cwyterek bo stary był cały w fuzlach”

    G

  • galicjoki / galicyjoki – mieszkańcy dawnego zaboru austriackiego
  • ganek – ścieżka, przejście
  • gardinki / gardyny – firanki
    „już południe, wypadałoby chyba odsłonić gardinki, nie?”
  • gemajn - szeregowie; z niem. gemeiner Soldat
  • gemyla - śmietnik (z poznańskiego)
  • geszenk - z niemieckiego "Geschenk" - prezent, podarek.
  • giczały – nogi
    „tyleśmy plachandrowali aż mnie giczały rozbolały”
  • gilać – łaskotać
  • gilgotać - łaskotać
    „no przestań mnie gilgotać, haha, nie znoszę tego, haha!” 
  • giry - nogi
    "umyj giry albo chociaż zmień skarpety"
  • glajda – niezdara, ciamajda, ktoś kto się łatwo brudzi
    „Ty glajdo, patrz jak jesz, ufefłałeś mnie!”
  • glancować buty - nabłyszczać buty
  • „jutro przyjdzie Mikołaj, wyglancuj buty bo ci geszenków nie zostawi”
  • gloka - szklana butla do wyrobu wina
  • glubki- śliwki
  • gmerać się - guzdrać się
    „weź się nie gmeraj, bo się spóźnimy”
  • gnić - leżeć bez celu
  • „Nic mi się nie chce, będę gnić cały dzień”
  • gnić w bedach- wylegiwać się w łóżku,,
  • gramolić - wchodzić do góry niezdarnie i z umęczeniem; lub na przykład: "ledwie się rano z wyra wygramoliłem" - ledwo rano wstałem z łóżka. Wyrażenie obecne dzisiaj w mowie potocznej, jednak pierwotnie właściwie tylko dialektowi wielkopolskiemu, z dużym naciskiem na okolice Poznania i Bydgoszczy, gdzie do dziś są stosowane w mowie codziennej.
  • gulgon- indyk
  • gulgotać - nerwowo, niewyraźnie mówić
  • guła - indyczka 
  • Gwiazdka - Wigilia Bożego Narodzenia
  • Gwiazdor - odpowiednik św. Mikołaja, przychodził w Gwiazdkę. Więcej o tej postaci przeczytasz tutaj.  
  • gzub – dziecko
  • gzuby, bachory- niesforne dzieci
    „ale mnie te gzuby denerwują, nonstop biegają i się drą”

    H

  • hajociarz – członek Hitlerjugend
  • hajtnąć się - ożenić się, wyjść za mąż, zawrzeć małżeństwo; z niemieckiego heiraten - zawrzeć małżeństwo, albo węgierskiego Hajt
    „tyle lat żyli na knebel, ale w końcu się hajtnęli”
  • halbka - połówka, pół litra wódki, z niemieckiego "Halb" - połowa.
  • hałastra - grupa dzieci i młodzieży, zachowująca się bardzo swobodnie
  • heklować - szydełkować
  • heksa – jędza
  • herszlag – zawał serca; z niem. Herzschlag
    „Józek zmarł na herszlag już ładnych parę lat temu..”
  • hochraus – zajść wysoko; mieć wysoką pozycję
  • hofnal – gwóźdź, z niemieckiego Hufnagel
  • hulanka - balanga, impreza; drobne wydatki
    "masz tu dyszkę, ale nie na hulanki!”

    I

  • iść ab - odchodzić, skończyć się (półkalka z niemieckiego abgehen)
  • iść drap - iść pospiesznie
  • iść na szagę – iść na skróty, z rosyjskiego „szagoj”
  • iść na zdłuty - pójść dłuższą drogą

    J

  • ja / jo – tak; przytaknięcie
  • jaczka - kaftanik
  • jadalka - jadalnia
  • jechać na kółku- jechać rowerem
    „Pojadę na kółku, będę szybciej niż pieszo.”
  • jubel - bajzel, bałagan; mocna impreza
    „Widzę, że trochę ogarnąłeś ten burdel, ale jubel nadal jest”
  • jupka - kurtka

    K

  • kałdun - duży brzuch
    „przestałby się obżerać to i kałdun by znikł”
  • kapcie – papcie
    „goście przyszli, przygotuj kapcie”
  • kapnąć się - zorientować się, zdać sobie z czegoś sprawę
    „jak byłem już prawie na przystanku to kapnąłem się, że nie zakluczyłem domu i musiałem wrócić”
  • karbonada - kotlet schabowy. Nasza wersja poznańskiego "karmonada".
  • karmelki- cukierki
  • kaszówka - kaszanka
  • kąpielka – łazienka
  • kejter – pies
    „wyprowadź kejtra na spacer, bo teraz już jego pora”
  • keta - łańcuch
  • kieretyny- wykroty, zarośla; powiedzieć by ktoś tam poszedł to powiedzieć, by się odczepił
    „a idź pan w kieretyny, nie drażnij mni” 
  • kinol/ginol – nos
    „ale masz czerwony kinol, zmarzłeś?”
  • kipa - papieros, niedopałek
  • kirchof- cmentarz; z niem. Kirchof
  • kiszka - kiełbasa
  • kiżanka – urządzenie do robienia masła
  • klaftować - plotkować
  • Klamoty - z niemieckiego "die Klamotten" i oznacza drobne rzeczy, manatki, ciuchy. Ogółem wszystko, co nie jest śmieciem, a może robić bałagan. Germanizmu tego używa się też na określenie czegoś ciężkiego, w tym osoby.
    „- Tato, weźmiesz mnie na barana?
    - (ojciec podnosi, sapie) Ale z Ciebie klamot!”
    „Kochanie, weźmiesz mi torbę? Nie uniosę tego klamota. „
    „Ale tu masz bałagan. Posprzątaj te klamoty, bo się walają po całej chałupie.”
  • klapcążki - obcęgi
  • klapsztule – kanapki
    „zrobiłam ci klapsztule żebyś w szkole głodny nie siedział”
  • kląpy - drewniaki 
  • klepidupa- plotkarka, osoba wygadująca tajemnicy
    „Uważaj co mówisz tej dziewczynie, straszna z niej klepidupa.”
  • klipa- gra dziecięca
  • kluk - nos
  • knyf - sposób na coś; fortel; z niemieckiego Kniff - fortel, wybieg, sztuczka
    „oszczędności chowam w encyklopedii, taki mój knyf na czarną godzinę”
  • kolonialka - sklep spożywczy
    „najtaniej jest w tej kolonialce za winklem, u starego Badury”
  • korekt – w porządku 
  • kruszki – ciastka
    „Śmiało, częstujcie się kruszkami.”
  • krużawe klatry - kędzierzawe włosy
    „nie pamiętasz jej? To ta dziewczyna z krużami klatrami”
  • krystek- piecyk żeliwny nazywany gdzie indziej kozą
  • Krzyżacy - torunianie; Toruń. Generalnie mieszkańcy Pomorza. 
  • Ksyk - chłopak
    „Bystry z niego ksyk, tylko trochę nygus.”
  • kubaba - ziele angielskie
  • Kuch - ciasto, z niemieckiego "Kuchen" - ciasto
  • kuczer - woźnica 
  • kukać- spoglądać
    „Tak bardzo nie mógł się doczekać waszego przyjazdu, że usiadł na parapecie i tylko kukał przez okno.”
  • kulasy - nogi
  • kunda / kuńda - cwaniak
    „nigdy go nie lubiłem, straszny kuńda z niego był.”
  • kryształowy – Polak nie dający się zgermanizować
  • kwyrdlałek - przyrząd w kształcie gwiazdy na patyku, do ucierania np. polewy

    L

  • laczki – papcie
  • lager - legowisko
  • Lajsnąć - sprawić/ kupić/ zafundować coś sobie lub komuś; szarpnąć się na coś; pozwolić sobie na coś. Z niemieckiego "lassen" - pozwalać
    „- Lajsnąłem sobie ostatnio nowy cwyterek, bo stary jest już w fuzlach.”
    „- Wybierzesz się ze mną na zakupy?
    - Chętnie, nowe bambetle muszę sobie lajsnąć, stare są dycht uglajdane, a mączka już nie pomaga.”
  • langus - wysoki, chudy człowiek. Z niemieckiego Lange - długi
  • lanżerować - przetaczać wagony kolejowe
  • leberka – wątrobianka
  • listowy - listonosz
  • liszaj- egzema
  • liszaja - gąsienica
  • liść bobkowy - liść laurowy
  • lofrować, iść na lofry – włóczyć się, wagarować
    „znowu byłeś na lofrach zamiast się uczyć?”
  • lubawe mięso – podpsute mięso
    „dziś na obiad sama zielenina, bo mięso jakieś lubawe się zrobiło”
  • Lufcik - z niemieckiego "Luft" - powietrze. Małe okienko w górnej części okna służące do przewietrzenia pomieszczenia. W dzisiejszych oknach plastikowych praktycznie nieobecne, dawniej istniały w prawie każdym polskim domu.
    „otwórz lufcik na noc bo się podusimy”
  • luftka - cygarniczka
  • luj – chuligan albo niechluj
    „popraw te spodnie bo wyglądasz jak luj”
  • lujmycka – rodzaj czapki
  • luntrus – rozrabiaka; często pieszczotliwie
    „znowu się wygłupiasz, luntrusie jeden”

    M

  • maca - miara do grzybów i jagód ok 1 litra 
  • macoszki- bratki (kwiaty ogrodowe)
    "Kupiłam macoszki do posadzenia w ogródku.” 
  • Majdan – podwórko; zbiór klamotów porozrzucanych w nieporządku. .
    „- Tej synek, dokąd idziesz?
    - Na majdan, tato”
    albo
    „- Posprzątaj cały ten majdan. „ 
  • majtać - machać; machać czymś luźnym
    „Usiadł na krzesełku, wiercił się i majtał nogami.”
  • maltretować – psuć, nie móc czegoś zjeść
    „przestań maltretować tego kotleta, zjedz go albo zostaw w spokoju”
  • manatki, manele- rzeczy osobiste
  • mantel - płaszcz, szlafrok; z niem. Mantel
  • mączka – krochmal 
  • mączkować – krochmalić
    „Miał na sobie elegancką, wymączkowaną koszulę.” 
  • miągwa - osoba wiecznie marudząca, maruda
  • mieć ambę - mieć głupie pomysły 
  • mieć fifa – mieć talent
    „Słyszałeś jak młody grał na gitarze? Ten to ma fifa.”
  • Mieć frajdę - mieć radochę, czerpać z czegoś przyjemność, cieszyć się. Z niemieckiego "freuen (sich)" - cieszyć (się)
  • Mieć smaka - mieć apetyt na coś
  • mikrowela - kuchenka mikrofalowa
    „Odgrzej kartofle w mikroweli.”
  • Młodzie - drożdże
    „nie zapomnij dodać młodzi, bo ciasto nie wyrośnie”
  • muszkaty - pelargonie
  • mycka - czapeczka
  • Myć statki / statory - myć naczynia
    „synek, idź zmyć statory” 
  • myst - byle co
    „Na bazarze są dużo tańsze, a to taki myst jest, że lepiej wydać parę groszy więcej.”

    N

  • na bakier - krzywo, na bok 
  • na dwór - na zewnątrz, poza dom, w części kraju "na pole"
    „Spójrz jaka piękna pogoda, może wyjdziemy na dwór?”, „Ciepło jest na dworze? Nie wiem czy założyć kurtkę.”
  • na fest - mocno 
  • na glanc - do czysta
    „Pamiętaj, buty mają być wypucowane na glanc!”, „Jak już zaczniesz sprzątać pokój to zrób to fest, na glanc!” 
  • na odwyrtkę - na odwrót, na lewą stronę.
    „Spójrz jak się ubrałeś, skarpety nie do pary i koszulka na odwyrtkę. A do tego przykrótkie spodnie!”
  • na placie - na piecu kuchennym
  • na remby (ręby) - na lewą stronę, np. ubranie
  • na spróbę - na próbę
    „kupiłem jakieś nowe kiełbasy na spróbę, ale są niezjadliwe”
  • na wyprzódki - na wyścigi
    „gdzie tak zasuwasz, na wyprzódki? Zwolnij trochę!”
  • nafutrować - nakarmić 
  • nazad - do tyłu
    „Nie może ustać w miejscu, tylko łazi w tę i nazad.”
  • nie dali - nie pozwolili
    „rodzice nie dali mi wyjść wczoraj, wybacz”
  • nudle - makaron

    O

  • ochlapus – pijak
    „Nie lubię wychodzić wieczorami z domu, na każdym rogu pełno ochlapusów się kręci.” 
  • odtranżolić się – odczepić się
    „Odtranżol się ode mnie do licha, daj mi spokój.”
  • ogacić izbę- uporządkować, przygotować do czegoś
  • ośpice - szczepienie przeciwko ospie

    P

  • pajda chleba – kawałek chleba
    „cały dzień nic nie jesz, zjedz chociaż pajdkę”
  • pana – pęknięta opona, z niemieckiego Reifenpanne
    „no nie wierzę, dziesięć kilometrów od domu i pana...”
  • papla - topola 
  • papudrok / papudrak – partacz, niezdara
  • parapetówka - impreza z okazji kupienia nowego mieszkania
  • pawiment - podłoga
  • pecować - donosić, skarżyć
    „na niego to uważać trzeba, on to chyba do zarządu pecuje”
  • pelkartofel - zasmażane ziemniaki
  • perpentykiel - wahadło 
  • pierdel - więzienie
    „Za tamtą bójkę zamknęli go w pierdlu.”
  • pinda - pogardliwie o dziewczynie
    „bo to zła pinda była...”
  • pindel - zawiniątko
  • pipsztoki- małe rybki
  • plachandrować - włóczyć się bez celu, spacerować
    „gdzie tam dziś plachandrowałeś, synek?”
  • plapa - twarz
  • plyndzle – placki ziemniaczane
  • płat – ścierka do zmywania naczyń
    „płat się zużył, trza będzie nowy kupić”
  • pociejewnik - bałagan
  • polterabend – wieczór panieński
  • pomorskie pyry – mieszkańcy Pomorza 
  • poplachandrować – pospacerować
    „Nie chcę jeszcze wracać do domu. Poplachandrujmy trochę”.
  • Porządki - narzędzia
  • pómelki - śliwki
  • propek - korek do butelki 
  • przechadzka – spacer
    „Masz ochotę na wieczorną przechadzkę?”
  • przeputać - roztrwonić
  • Przyjęcie - Pierwsza Komunia Święta
  • pufbuda - dom publiczny
  • pukiel - garb 
  • pupka – lalka
    „Ania siedzi w ogrodzie i bawi się szmacianymi pupkami.” 
  • pyda – rózga, rzemień do bicia.
    „Nie rojbruj tyle, bo Gwiazdor przyniesie ci pydę pod choinkę.”

    R

  • rachować / rachulować- liczyć
  • radyski - rzodkiewki
  • raić - namawiać
    „raił mnie na ten wyjazd, ale dostałem jakiś rajzefiber i zrezygnowałem w ostatniej chwili” 
  • Rajzefiber – różne dolegliwości dokuczające przed podróżą; z niemieckiego "Reise" - podróż + "fieber" - gorączka. Najczęściej kończyły się w toalecie.
    „Wzięłaś coś na ten twój rajzefiber? Pamiętaj, że czeka nas wielogodzinna podróż samochodem.”
  • rajzetasza - torba podróżna, walizka; z niem. Reise + tasche/ podróż + torba 
  • rajzować - podróżować
    „Marzy mi się w przyszłości mieć wielki samochód i rajzować po całym świecie.”
  • rejwach – zamęt
    „każdy mówił jeden przez drugiego i się rejwach zrobił” 
  • reklamówka - siatka na zakupy
    „Kupiłam dwie pełne reklamówki owoców.” 
  • rojber – niegrzeczny, psotnik, z niemieckiego Rauber
    „Znowu coś wywinąłeś? Ale z ciebie rojber.”
  • ronkiel - buraki pastewne
  • rozwerk - kierat
  • ruksak – plecak; z niemieckiego Rucksack 
  • ruk cug- szybko; raz dwa trzy!
    „Umyj ręce zanim usiądziesz do stołu. Ale ruk cug!” 
  • kasta- skrzynia
  • rumel – wesołe miasteczko
  • rychtować się – szykować
    „rychtuj się już bo zara wychodzimy!”
  • rychtych / rychtyg / rychtyk – dobrze, poprawnie
  • ryczka – taboret, mały stolik 
  • rydelek – daszek u czapki
    „popraw rydelek, bo ci się przewrócił”
  • ryfa - skrzywiona, niesympatyczna buźka
    „ten to chyba z więzienia jakiś, taką ma ryfę” 
  • rymsnąć - przewrócić się, rzucić czymś
    „Ale żeś się rymsnął! Nic ci nie jest?” 
  • Rynek - targowisko
    „Idę na rynek, kupić coś oprócz kartofli?” 
  • rzechotać – śmiać się rubasznie
    „Spojrzeli po sobie i parsknęli rzechotem.”
  • Rzęch - pogardliwe określenie urządzenia - starego i/lub wadliwego.
    „szplina z tym rzęchem dostanę, kiedy on zacznie działać!”
  • rzymel / rymel- pasek skórzany do domowego wymierzania kary

    S

  • selcerska woda – woda sodowa 
  • skibka – kromka chleba
    „Posmarować ci te dwie skibki masłem?” 
  • skichać się w pory- narobić w spodnie
    „Stary, mówię ci, byłem tak przerażony, że prawie skichałem się w pory!” 
  • sklep – piwnica; od „sklepienia”, czyli sufitu 
  • Skład - sklep 
  • spartolić – zepsuć, zniweczyć
    „Tak długo nad tym pracowałem, a ty w jednej chwili wszystko spartoliłeś.”
  • spiknąć się – zmówić
    „dryndnij wieczorem to się jakoś spikniemy wtedy”
  • stara lada - antykwariat
    statki – naczynia
    „Podczas gdy dzieci zamiatały kuchnię, matka kończyła zmywać statki.”
  • stelmach - kołodziej
  • stóf - naczynie do wody
  • Stroić muki - dąsać się, obrażać, mieć focha
    „skończ stroić te muki, bo aż mi się niedobrze robi” 
  • sypialka – sypialnia
    „Pościel łóżko w sypialce.” 
  • szabrować - podkradać
    „Kto zszabrował tyle bombonsów z kuchni?”
  • szajs – coś wadliwego, byle jakiego; z niem Scheisse
  • szajser – dzieciak (o dziwo z sympatią)
  • szałerek - drewutnia 
  • szancować - ciężko pracować
    „Od rana szancuję z ojcem i jestem wyczerpany.”
    szczun – chłopak, starszy gzub
    „Gdzie te szczuny się tak włóczą wieczorami po ulicach?”
  • Szelbąg - szafka 
  • szkity - nogi
    "weź te szkity"
  • szlajać się – włóczyć się, spacerować
    „Nie był skory do nauki, wolał całymi dniami szlajać się i plachandrować.” 
  • szlajfka- wstążeczka
    „Miała długi, piękny warkocz związany błękitną szlajfką.”
  • szlauch - wąż ogrodowy; z niemieckiego Schlauch 
  • szlus – koniec, kropka. Z niemieciego: Schluss
    „Nie wyjdziesz na żadną potańcówkę i szlus!” 
  • sznaps- kieliszek wódki
    „To co, po sznapsie za zdrowie solenizanta?” 
  • Szneka – drożdżówka; z niem. Schnecken - ślimacznica
  • szneka z glancem – drożdżówka w glazurze 
  • sznelcug- szybki pociąg, pospieszny 
  • Szneptuchy - chustka do nosa; z niemieckiego "Schnupftuch" Podobny wyraz istnieje w gwarze śląskiej: taśyntuchy, z niemieckiego "Taschentuch" - chusteczka higieniczna.
  • sznurowana kapusta- zasmażana kapusta 
  • Sznytka - kanapka, kromka chleba; 
  • szokolada - czekolada (częściej stosowane na Pomorzu Zachodnim, na terenie dawnych Prus) 
  • szóńdy- nosidła do wiader z wodą 
  • szpek - słonina
    „Każdej zimy wieszaliśmy sikorkom szpek na gałęziach w ogródku.”
  • Szpilorek - Sztylet zecerski
  • szpilorek- szydło 
  • szplin – bzik
    „Przycisz tę muzykę, szplina można dostać!”
  • szplundrować - przetrząsać rzeczy w poszukiwaniu czegoś; głównie w odniesieniu do "czyichś" rzeczy
  • szprachać - żebrać
  • szpyrki - smażone plasterki boczku
  • szpyty – nogi
    „Ubieraj bambosze bo ci szpyty zmarzną”
  • szrama - blizna, szpara
    „Skąd te szramy na ramieniu? Miałeś wypadek?”
  • szrank - szafa
  • szruber - szczotka ryżowa, szczotka na kiju
  • sztabowy - 100 gramowy kieliszek wódki
  • sztafirować - ubierać się wykwintnie
  • sztama - zgoda
    „Przepraszam, nie gniewaj się już. Sztama?”
  • sztamajza - łom
    „Drzwi się zacięły? Spróbuj podważyć je sztamajzą.”
  • sztanga - część ramy rowerowej lub metalowa listwa,,,
  • sztepdeka - kołdra 
  • sztrachel- zapalniczka
    „Zapaliłbym. Masz może sztrachel?”
  • sztrajfa – patrol, obława; z niem. Streife
  • sztram – mocno 
  • sztrómel - niedopałek
    „Zaciągnął się ostatni raz i wyrzucił sztrómel na chodnik.”
  • sztrychulec- rysik, ołówek
    „W piórniku miał strugaczkę i dwa połamane sztrychulce.”
  • sztrykować – wiązać
  • sztuba - izba, pokój; z niemieckiego Stube – izba
  • szturchane kartofle – puree ziemniaczane
  • sztychel - rylec, rysik 
  • Sztychówka - szpadel 
  • sztyft - patyczek 
  • szuwaks - pasta do butów 
  • szwajsować- spawać lub opowiadać bzdury
    „Skończ już z tymi historyjkami, bo nic tylko szwajsujesz i szwajsujesz.”
    „Daj go wujowi, zeszwajsuje ci i będzie jak nowy.”  
  • szwama, szwamka - gąbka,,
    „Weź szwamkę i wyszoruj się porządnie.”

    Ś

  • ślągwa- niewydarzona kobieta 
  • ślipia – oczy
    „Co wlepiasz te ślipia? To nie dla ciebie.” 
  • śmigaj – idź szybko, pospiesz się
    „no już śmigaj, bo się spóźnisz”
     
  • śrubsztak- imadło 
  • świętojanki – porzeczki
    „Zebrali pełne dwa koszyki świętojanek z ogródka.”

    T

  • tablet - taca
  • taryfa – taksówka
    „dzwoń po taryfę, bo o tej godzinie bimba już nie kursuje” 
  • taska – filiżanka; z niem. Tasse
    „Zaparzysz mi taskę herbaty?” 
  • Taśtać – nieść, z niemieckiego Taschen
    „Wczoraj przytaśtałam z rynku dwie wielkie torby jarzyn”. 
  • tej – ty, albo jako zawołanie, albo jako dodatek akcentujący
    „tej, nie za wesoło Ci?” 
  • teksy - gwoździki 
  • tera - teraz
    „Jak już skończyłeś, to tera odłóż wszystko na swoje miejsce.” 
  • toć - przestarzale "przecież", w Bydgoszczy nadal bardzo popularne.„Nie widzisz? Toć masz to przed oczami.” „Toć dopiero co sprzątałem!” 
  • tołbank- lada sklepowa
  • topek – mały garnuszek
  • tranżolić- mówić banialuki, od rzeczy
  • Tytka - torba papierowa
    „Mogę poczęstować się tymi bombonsami z tytki?”

    U

  • ubogi dom - dzisiaj dom socjalny 
  • ucapnąć - chwycić, złapać
    „Capnąłem ten kubek ze stołu.” 
  • ufaflunić - ubrudzić
    „Wczoraj przy obiedzie ufaflunił cały obrus zupą.” 
  • uglajdać się – pobrudzić
    „Co za fleja z ciebie! Spójrz, znowu się uglajdałaś!” 
  • uląc się - urodzić się 
  • ulkarty- złośliwe karty życzeniowe wysyłane na Prima Aprilis 
  • Upitrasić - przyrządzić do jedzenia
    „Ciotka niedługo przyjedzie, upitrasimy coś dobrego?”

    W

  • W fuzlach – postrzępiony
    „Nowiuśki cwyter! A już cały w fuzlach!”
  • w te i wefte – tam i z powrotem
    „Nie miał pojęcia co z sobą zrobić, tylko krążył bez celu w te i wefte.” 
  • wajcha – dźwignia, przekładnia 
  • wajchy - praktyki 
  • waserwaga - poziomica 
  • wątpiory - poszwa od pierzyny, pościel
  • wcinać- zajadać z apetytem
    „Nie ślęcz tak nad tym talerzem tylko wcinaj.” 
  • westka- kamizelka
    „Byłbyś założył westkę, to byś się nie zaprawił.” 
  • Weź – często dodawane jako rodzaj zachęty, rozkazu, bądź wtrącenie; zabarwione lekką bezradnością
    „weź to w końcu posprzątaj”, „no weź przestań”, „weź mi powiedz” 
  • węborek - wiaderko
    „Ile glapek zebrałeś do tego węborka?”
  • węgować - fałdować, np. pościel, dywan 
  • Wiara - tłum ludzi
    „Na rynku zebrała się już wiara.” 
  • wichajster – większy dynks, coś co trudno nazwać; z niemieckiego „wie heisst er?” - jak to się nazywa?
    „Urządzenie na pewno działa, spróbuj przesunąć tamten wichajster”. 
  • wichłacz- krętacz, matacz 
  • widzi mi się - podoba mi się
    „Miła, grzeczna, ułożona – widzi mi się ta panna.” 
  • winkiel - róg 
  • winkiel - stolarskie narzędzie kreślnicze 
  • worszt - kiełbasa 
  • wtedy -  bydgoska konstrukcja zdania - dodajemy "wtedy" w znaczeniu "w takim razie" - "to się zgadamy wtedy", "to zobaczymy wtedy", najczęściej na końcu wypowiedzi.
  • wtranżolić się – wtrącić się
  • wursztlować - manipulować czymś, kręcić itp. 
  • Wyce - dowcipy, humoreski, 
  • wygnajewo/knieje - bagno, coś przez co ciężko przejść
  • wykipować- wyrzucić z..,, 
  • wykopyrtnąć – przewrócić się
    „patrz pod nogi bo się wykopyrtniesz” 
  • wykrudować – wytępić, usunąć
    „Krety znowu rozkopały cały ogródek. Trzeba w końcu wykrudować te szkodniki!” 
  • wyro – łóżko
    „Po ciężkim dniu wskoczyłem do wyra, ale było wygodne!” 
  • wyrychtować się - wyszykować, przygotować; z niem. "richten" – naprawiać

    Z

  • za winklem – za rogiem
    „Kolonialka jest dycht niedaleko, tuż za winklem.” 
  • zahamstrować / zachomikować - zrobić zapasy, niekiedy w ukryciu; z niemieckiego Hamstern – chomik
    "starczyło mi na czynsz bo miałem zachomikowane kilka stów"
  • zaketować – zamknąć drzwi na łańcuch 
  • zakluczyć – zamknąć na klucz
    „Zakluczyłem mieszkanie i wyszedłem do pracy.” 
  • zamanąwszy - niby (partykuła) 
  • zaprawić się – zachorować, przeziębić się
    „Chyba się zaprawiłem na tym basenie.”
    zara - zaraz (często występowało urywanie końcówek przysłówków)
    „Sprzątnij tej burdel.” – „Zara.”
  • zara dych drap - na gwałt, gwałtownie 
  • zawdzić – ubrać
    „zawdzij jupkę bo zmarzniesz” 
  • zebuć się – zdjąć ubranie
    „Wejdź i zebuj się, zrobić Ci coś do picia?” 
  • zesel – fotel
    „Dziadek siadywał na zeselu (zeslu) z taską kawy i opowiadał nam długie historie”. 
  • zhaltować – zatrzymać, przystopować. Z niem: Halt - stop
    „Ostatnio jak jechałem Toruńską to mnie policja zhaltowała, dowód rejestracyjny musiałem znaleźć wśród tych wszystkich cetelków” 
  • Zug – pociąg; z niemieckiego Zug – pociąg.
    „Ano do Krzyżaków to cugiem się jeździło, albo baną.” 
  • zwekslować - rozmienić pieniądze na drobniejsze
    „Zwekslujesz mi te drobniaki?” 
  • zydel –krzesło
    „Sztuba była całkiem pusta, tylko jeden drewniany zydel stał przy framudze.” 
  • zylce – galareta mięsna
    „Zjadł zylce i chlebem, a tak się przy tym uglajdał, że fleki nie szło doprać”.

    Ż

  • żaga – piła, z niemieckiego Saege
    „Nie guzdraj się, bierz żagę i zrób coś z tymi chęchami za domem”. 
  • żagować – hałasować piłą
    „Furt tylko żaguje i żaguje ten bamber.” 
  • żogować – chrapać
    „Stary w nocy jest nie do zniesienia, żoguje tak głośno że sam się od tego hałasu budzi 
  • żyć na knebel - żyć razem bez ślubu
    „Nie widzi mi się takie życie na knebel.” 


    60 komentarzy:

    1. Tera je rychtyg, nima cugu w placie a jeszcze ryfka pekla ,gdzie ja kupie nowa.Dyc bajtel od sasiadow znalazl ryfki w tej starej budzie co idzie pod rozbiorke.Zara skikne do nich a ty rychtuj jakis frysztyk co tam sznyfrasz po katach .




      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. westka - kamizelka,
        szałerek - komórka, schowek, od pruskiej budki wartowniczej z bocznymi otworami do filowania,
        filować - podglądać,
        knajtek - mały wzrostem,
        szprycha - ładna dziewczyna,
        cążki - obcęgi,
        ryksztosować - wybicie (odbicie) instalacji kanalizacji ściekowej, deszczowej po ulewie,
        pener - frajer,
        zluzować, zamocować - zwolnić, przyjąć z-do pracy,
        on za to nie może - germanizm er kann nicht dafür,
        szezlong - leżanka,
        lufcik - wywietrznik okienny,
        frechowny/na - pyskaty/ta
        flondra - nieszanująca się niewiasta,
        sztift - terminator u rzemieślnika,
        szajba, szajbus - świrnięty.
        getry - ocieplacze filcowe na półbuty męskie
        petrolka - lampa naftowa,
        październik - komuch, uczestnik pochodów 1 majowych,
        :)))***

        Usuń
    2. gemyla nie oznaczała w Bydgoszczy śmietnika dosłownie, tylko dziwną, raczej nieprzyjemną, mieszaninę. Kiedy Tata wymieszał ziemniaki z sosem i buraczkami, robiąc nieciekawą z wyglądu paćkę, zawsze mówiliśmy - ale gemyla, fuj!
      Brakuje również klajstra, czyli kleju, ale to nic, że słownik ma lochy (dziury), mam nadzieję, że jest "żywy" i wszystkie lochy zaklajstrujemy.

      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. brakuje mi również porannika, czyli szlarfroka.

        Usuń
    3. Szneka, szneka z glancem, bana, sznelcug czy raczej sznylcug kojarzy mi się z gwarą wielkopolską..

      OdpowiedzUsuń
    4. Dynks =Wihajster :)

      OdpowiedzUsuń
    5. sztrykować - robić na drutach
      heklować - szydełkować
      szlauch - wąż do podlewania

      OdpowiedzUsuń
    6. u mnie w domu wymieszane ziemniaki z sosem i buraczkami to była babaryja :)

      OdpowiedzUsuń
    7. pirace = dżdżownice
      tak mój śp dziadek mawiał

      OdpowiedzUsuń
    8. Ja pamiętam jeszcze słowo sztory-zasłony.
      Ta potrawa ziemniaki,sos,buraczki to przysmak mojego męża -mamałyga,berbelucha ;-)

      OdpowiedzUsuń
    9. fjrant-koniec pracy

      OdpowiedzUsuń
    10. szprechac=rozmawiac,
      kiejtrowac=latac, biegac. Mama zawsze mowila jak bylem dzieckiem - Gdzies ty kiejtrowal caly dzien?
      Szmulac sie=chodzic bez celu. Co tak sie szmulasz po domu.

      OdpowiedzUsuń
    11. Super słownik! Od deski do deski przeczytałęm! Ja pamiętam jeszcze z dzieciństwa:
      lojfer - niesforny dzieciak
      klawcić - plotkować, mówić o niczym
      haczka - motyka
      żagować - jako "chrapać" również (nie "żogować")
      jadaczka/jaczka - twarz (dość oględnie)
      pachta / iść na pachtę - kradzież, szaber (w rozumieniu np. owoce w sadzie a nie włamanie)
      lejby - lekcje (tak szkolne jak i zadania domowe)

      Jak mi się coś przypomni, to dorzucę :-)

      OdpowiedzUsuń
    12. i ja sie dorzuce do tego co pisalem 17 marca:
      lejber - nauczyciel,
      raszpel albo raszpil - pilnik do metalu
      bor-maszyna - wiertarka z udarem,
      wajchy - praktyki szkolne (w szkolach technicznych),
      szlafrok - podomka,
      singer - maszyna do szycia,
      przytegowac, odtegowac, wytegowac etc. - ponoc to jest typowo bydgoskie,
      lump - biedak, nedzarz, pijaczyna,
      pakamera - magazynek, miejsce gdzie sie trzyma rozne rzeczy,
      zywiol - generalnie zwierzeta domowe: kury, kaczki, krowy etc.,
      zauzyk (albo rzaurzyk), aszawurek (z rosyjskiego) - rozrabiaka (tak przynajmniej mowili dziadkowie do nas),
      meser - noz,
      hilda - niemka,
      giry - stopy, nogi,
      cugiem - szybko,
      wursty - kielbaski,
      kartofle - ziemniaki

      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. Raszpel jest do drewna, pilnik jest do metalu, a to jest różnica;)

        Usuń
    13. aaa i
      ciufajka - lokomotywa parowa

      OdpowiedzUsuń
    14. Mówiło się iść na pachtę ale jak sobie przypominam było też " iść na harendę "

      OdpowiedzUsuń
    15. krajzega - piła tarczowa
      zwinklowane - krzywe
      szypa - łopata do piasku
      lumpy - stare ubranie

      OdpowiedzUsuń
    16. Antkiem i bosym Antkiem określano przybyszów z tzw. Kongresówki.

      OdpowiedzUsuń
    17. slowniczek przeczytalem i prawie wszystkie wyrazy znam, a w BYdgoszczy bylem moze 2 razy przejazdem na dworcu. 90% to jest gwara regionu a nie tylko Bydgoszczy. Jestem z Grudziadza.

      OdpowiedzUsuń
    18. strychować-zwilżać np.pieczywo

      OdpowiedzUsuń
    19. No i nieźle się, jeśli chodzi o słownik, Kujawy z Wlkp. mieszają- jestem z Gniezna i u mnie równie często słychać 'jo' jak i 'tej', nawet oba regionalne TVP da się odbierać :)

      OdpowiedzUsuń
    20. zaraz na początku słownika w haśle "ady - przecież" przeczytałem:
      „Ady jutro wolne, co ja budzik mam ustawiać.”
      a u nas w domu to ojciec budzik sztalował...
      a jestem z Łabiszyna,

      OdpowiedzUsuń
    21. u mnie w domu (i u mojej dziewczyny, choć ona jest borowianką) fereta oznaczała firanę lub zasłonę.

      OdpowiedzUsuń
    22. To nie jest gwara tylko i wyłącznie bydgoska lecz raczej regionalna - pomorska. Od Bydgoszczy na północ (może z pominięciem Kaszub) można często usłyszeć słowa wymieniane wyżej w słowniku. W dodatku w małych miejscowościach np. w Borach Tucholskich na Kociewiu ten język jest żywy stale używany. Dodam może coś od siebie a czego nie widziałam wyżej w słowniczku:
      klatry - włosy
      tryfta - wąski przejazd lub przejście między budynkami lub posesjami

      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. Jeśli regionalna to raczej Kujawska - nie Pomorska ( trochę zresztą czasem przypomina i Wielkopolską - jak choćby kejter co wlazł do antrejki )

        Usuń
      2. Zgadza się. To słownictwo znane jest także w Grudziądzu

        Usuń
      3. tak, racja
        u mnie mówi się na włosy klajtry

        Usuń
      4. W Bydgoszczy na włosy mówiło się klajtry

        Usuń
    23. Wlazł kejter do antrejki, zafajtał się w lojferek :) Czyli wszedł pies do przedpokoju i zaplątał się w dywanik.

      Brakuje też masy słów określających narzędzia, ale to wśród rzemieślników było popularne nie tylko w Bydzi.

      OdpowiedzUsuń
    24. Wlazł kejter do antrejki, zafajtał się w lojferek :) Czyli wszedł pies do przedpokoju i zaplątał się w dywanik.

      Brakuje też masy słów określających narzędzia, ale to wśród rzemieślników było popularne nie tylko w Bydzi.

      OdpowiedzUsuń
    25. Wlazł kejter do antrejki, zafajtał się w lojferek - wszedł pies do przedpokoju i zaplątał się w dywanik. :)

      No i nie ma też części słów określających narzędzia - hebel = strug, majsel = łom/przecinak ale akurat te pojawiają się nie tylko w gwarze bydgoskiej.

      OdpowiedzUsuń
    26. U mnie w domu babcia mówiła ze idziemy na "hojty", oznaczało to ze idziemy na miasto, na zakupy, po prostu połazić.

      OdpowiedzUsuń
    27. Warto skorygować:
      pelkartofel to ziemniaki w mundurkach
      a zasmażana kapusta to kapusta szmurowana (nie sznurowana)

      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. Masz rację. Ja tez tak pamiętam.

        Usuń
      2. masz rację.

        Usuń
    28. na szago - na skróty
      iść na pachtę - iść do czyjegoś ogrodu nakraść owoców
      brecha - łom
      handfiger - zmiotka
      latać jak dejzuch - biegac/szybko chodzić tam i z powrotem, pozornie bez celu
      iść na lofry - iść poplotkować
      haferfloki - owsianka
      fajrant - koniec pracy
      szałerek - komórka na podwórku
      jo - tak

      OdpowiedzUsuń
    29. frukta - walające sie rzeczy , albo no "stare frukta"

      OdpowiedzUsuń
    30. No jo, a ja Krzyżaczka, pochodzę z Brodnicy. U nas w domu, poza już wspomnianymi regionalizmami, mówiło się:
      - klajda na krótki rękawek - suknia z krótkimi rękawami
      - badówki - kąpielówki
      - fana - flaga
      - stuf - naczynie do odmierzania np. wody, maki
      - topf - kubek
      - taska - filiżanka
      - mam gości - goście do nas przyjechali
      - mam stać (np. koniak w barku) - mam, posiadam
      - banhof - dworzec kolejowy
      - steczka - ściezka w ogródku,
      - dyskan - konewka
      - szrajbnij - podpisz
      - bryle - okulary
      - westka - kamizelka
      - cygarety - papierosy
      - ajntopf - gęsta zupa wielowarzywna z mięsem
      - topek - nocnik
      - flaszka - butelka
      - macoszki - bratki
      - gladiole - ?
      - margaretki - ?
      ........
      Toć jak mi się coś przypomni, to napiszę.

      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. Wajcha oznacza również zwrotnicę kolejową albo tramwajową .

        Usuń
    31. sztender -tak mój ojciec mówił na stojak do choinki...

      OdpowiedzUsuń
    32. u mnie w domu używało się również takich słów jak:
      tachać - nosić
      toboły/tobołek - najczęściej określenie na zakupy lub worek z jakimiś rzeczami, których nie widać
      "A co ty tak tachasz sam te toboły!"

      OdpowiedzUsuń
    33. Pamiętam Pana Zygmunta mojego sąsiada ten to mówił, byłem b.młody i nawet w połowie go nie rozumiałem. Ale urodził się jeszcze za Kaisera Wilusia ,na komunistów mówił arszlochy, a na orzełki -adlerki.

      OdpowiedzUsuń
    34. Na pojemnik do chleba mówiło się "brötkasta". Tak po trochu sobie różne rzeczy przypomnę.

      OdpowiedzUsuń
    35. sztrynfy-skarpety
      fonca-lampka nocna

      OdpowiedzUsuń
    36. Jeszcze kilka słów : boża męka - kapliczka przydrożna
      bura haza - pieczeń rzymska
      chuda wencka - szczupła dziewczyna
      ganc pomada - wszystko jedno
      glazejki - rękawiczki
      kastrulek - mały rondelek
      nasztramować - naprężyć
      wtranżolić - zjeść


      OdpowiedzUsuń
    37. stachać się - zmęczyć się
      drajfus - kopyto szewskie
      pindraczyć się - stroić się , robić makijaż
      cympletka - kapiszon
      zaklepka - zasmażka do zupy
      bigiel - wieszak na ubrania

      OdpowiedzUsuń
    38. szut - miał węglowy
      elwa - rzut karny
      gladiole - mieczyki
      glamuz - duży kamień
      szporować - oszczędzać
      gable - widełki w rowerze

      OdpowiedzUsuń
    39. chabanina - mięso lichej jakości
      biglować - prasować
      szpycka- lufka do papierosów
      westfalka - piec węglowy , rodzaj kanapy
      obuć - ubrać
      paterak - partacz
      usiądź się - siadaj

      OdpowiedzUsuń
    40. kopidołek - grabarz
      zejdż z klary - nie zasłaniaj
      parzycha - zupa z białej kapusty
      kwyrlejka - mątewka
      mota - ćma
      majsel - przecinak
      ty labaju - wyzwisko
      park sztywnych - park w miejscu dawnego cmentarza

      OdpowiedzUsuń
    41. A moja babcia, która żyje w Inowrocławiu, mówi "To nie tak ajnfach", czyli "To nie tak łatwo". ;)

      OdpowiedzUsuń
    42. wajchy - u mnie w technikum to były warsztaty.
      parzybroda, parzucha - zupa ze świeżej kapusty
      teptuch - szmata
      stuf - taki większy niż szklanka kubek metalowy
      fąfel - ojciec jak na mnie mówił, to znaczyło coś małego
      kana - pojemnik na mleko, w którym przechowywało się wydojone mleko
      kanka - j.w., tyle że mniejszy i w tym pojemniku mleko można było trzymać w domu
      dych fekert - zupełnie nie tak, zupełnie na odwrót, całkiem źle
      ganek - miejsce na zewnatrz przed wejściowymi drzwiami
      rapa - boleń
      kwap - miętus

      Większość życia spędziłem pomiędzy Bydgoszczą a okolicami Chełmna i większość wyrazów jest stosowana tu i tu. Trudno mi jednak rozróżnić, które słownictwo dotyczy bardziej Bydgoszczy, a które nie. Tak w ogóle, to trudno mi nawet stwierdzić, co jest oficjalną polszczyzną, a co charakterystyczne dla regionu.
      Ogólnie świetna strona. Wiele wyrazów znam, stosowałem, ale już jakby nie stosuję...albo nie zdaję sobie sprawy z tego, że stosuję.

      OdpowiedzUsuń
    43. kieta - łańcuch
      zakietować - zamknąć
      klatry, klajtry - włosy

      OdpowiedzUsuń
    44. Nie spotkałem się wcześniej z wymową "firtel". Wszędzie słyszałem tylko "fyrtel".

      OdpowiedzUsuń
    45. Brakuje mi okreslenia po ktorym rozpoznaje swoich jak jestem za granica. Tylko bydgoszcz i okolice rozumieja okreslenie ''Swiecie w bani...''

      OdpowiedzUsuń
    46. Całe życie w Bydgoszczy mieszkam, a takich bamberskich słów (słowo to akurat nabyłam na studiach w Poznaniu) nie uświadczyłam ani w domu ani wśród znajomych... Oczywiście z NIELICZNYMI wyjątkami jak np. mikrowela. Za to wiele z nich słyszę tu w Poznaniu!

      OdpowiedzUsuń
    47. A ja nie znajduję nigdzie słów "siudrać się" czyli drapać się

      OdpowiedzUsuń
      Odpowiedzi
      1. u nas mówiło się szudrać a chusteczka do nosa to -sznyptuch

        Usuń